KOMISIJE ZA ETIČKA PITANJA I DEONTOLOGIJU LJEKARSKE KOMORE CRNE GORE

povodom navoda o neprimjerenom ponašanju ginekologa, člana Ljekarske komore

Komisija za etička pitanja i deontologiju Ljekarske komore Crne Gore primila je prijavu

pacijentkinje koja navodi da ju je ljekar “neprikladno dodirivao nakon što je završio

ginekološki pregled u jednoj privatnoj zdravstvenoj ustanovi” u Podgorici. Prema navodima

iz dokumentacije, zaključuje se da je pacijentkinja doživjela neželjeni fizički kontakt

seksualne prirode, verbalne komentare i ponašanje koje je takvo da je moglo izazvati osjećaj

straha, zbunjenosti i poniženosti u trenutku kada je bila potpuno izložena, ranjiva i u odnosu

zavisnom od ljekara. Kako se potom saznaje, u međuvremenu je slučaj prijavljen i

nadležnom Osnovnom državnom tužilaštvu na dalje postupanje. U skladu s tim, Komisija ne

prejudicira ishod postupka, u potpunosti poštuje presumpciju nevinosti, i neće se izjašnjavati

o krivično-pravnom aspektu ovog slučaja. Međutim, imajući u vidu težinu iznesenih navoda,

Komisija za etička pitanja i deontologiju smatra da je neophodno pravovremeno i

principijelno reagovati iz sfere profesionalne etike i deontologije, s obzirom da, ukoliko

nadležne institucije utvrde tačnost navoda, opisano postupanje predstavljalo bi jedno od

najgrubljih kršenja medicinske etike, prava pacijenata i međunarodnih profesionalnih i

ljudskopravaških standarda.

 Kodeks medicinske etike i deontologije Ljekarske komore Crne Gore jasno propisuje

da je ljekar dužan da poštuje prava, slobode, autonomiju i ljudsko dostojanstvo

svakog pacijenta, kao i da se u svom radu vodi principima dobročinstva, nanošenja

najmanje štete i principima pravičnosti. Ljekar je dužan i da svim svojim

sposobnostima čuva ugled i dostojanstvo profesije, kao i plemenitu tradiciju

ljekarskog poziva, održavajući visoke standarde stručnog rada i etičnog ponašanja

prema pacijentu. Dodatno, kodeksom se zabranjuje svaka zloupotreba ljekarskog

zanimanja, nalaže da se odluke ljekara moraju zasnivati isključivo na postupcima koji

olakšavaju trpljenje i ostvaruju zdravlje, poštujući pri tom prava, slobode,

autonomiju i dostojanstvo svakog pacijenta, te da profesionalni odnos ljekara prema

pacijentu ne smije biti uslovljen bilo kojim neetičkim razlogom. Odredbe Etičkog

kodeksa obavezujuće su za sve članove Komore, a za povrede odredbi Etičkog

kodeksa predviđena je disciplinska odgovornost, ukljčujući i nastrože mjere.

 Zakonom o pravima pacijenata garantuje se poštovanje ljudskog dostojanstva,

fizičkog i psihičkog integriteta pacijenta i zaštita tih prava, pravo na sigurnost u toku

medicinskih procedura, kao i pravo pacijenta da slobodno odlučuje o svemu što se

tiče njegovog ili njenog života i zdravlja. Postupanje bez medicinske svrhe i bez

pristanka, u intimnom kontekstu pregleda, predstavlja direktno kršenje ovih normi.

 Krivični zakonik Crne Gore propisuje kažnjivost djela protiv polnih sloboda, u smislu

nedozvoljenih polnih radnji, kao i seksualnog uznemiravanja, te posebno naglašava

nedopustivost zloupotrebe svog položaja u ovom kontekstu u odnosu podređenosti

ili zavisnosti, kakvim se može percipirati i odnos ljekara i pacijenta.

 Međunarodni kodeks medicinske etike i Deklaracija o pravima pacijenata Svjetske

medicinske asocijacije obavezuju ljekare da se moraju pridržavati odgovarajućih

profesionalnih granica, te naglašavaju da se ljekar nikada ne smije upustiti u

zlostavljajuće, zloupotrebljavajće i druge neprikladne odnose ili ponašanje sa

pacijentom, i ne smije se upuštati u seksualni odnos sa trenutnim pacijentom. Pravo

pacijenta na dostojanstvo, autonomiju i privatnost moraju se poštovati u svakom

trenutku, a ljekar je dužan da poštuje i sva druga ljudska prava pacijenata, kao i sve

druge najviše standarde profesionalnog i etičkog ponašanja, te naročito mora

izbjegavati da djeluje na način koji može da oslabi poverenje javnosti u medicinsku

profesiju.

 Istanbulska konvencija (Konvencija Savjeta Evrope o sprečavanju i borbi protiv

nasilja nad ženama i nasilja u porodici), koju je Crna Gora ratifikovala, te takođe

predstavlja obavezujući dokument – jasno prepoznaje seksualno nasilje nad ženama

u zdravstvenim ustanovama kao oblik rodno zasnovanog nasilja, naglašavajući

obavezu institucija da žrtve zaštite, osnaže i upućuju na adekvatne servise.

S obzirom na prirodu ginekološkog pregleda, strogo poštovanje granica, svrhe svakog

ljekarskog postupanja i informisanog pristanka je ključno. Svako fizičko postupanje izvan

medicinski opravdane radnje i bez eksplicitnog informisanog pristanka izlazi iz okvira

zakonitog i etički dopuštenog postupanja.

Komisija za etička pitanja i deontologiju zaključuje da, u kontekstu ginekološkog pregleda,

gdje su pacijentkinje pretežno žene, svaki neželjeni dodir seksualne prirode predstavlja ne

samo kršenje etičkih normi, kršenje zakona i potencijalno krivično djelo, već predstavlja i

rodno zasnovano narušavanje dostojanstva, autonomije i sigurnosti, što je u direktnoj

koliziji sa obavezama iz nacionalnih i međunarodnih etičkih i profesionalnih kodeksa i

standarda. Svaki oblik seksualizovanog ponašanja u situacijama ginekoloških pregleda,

predstavlja posebno težak oblik nasilja nad ženama, jer se oslanja na asimetriju moći,

zloupotrebu profesije, i ranjiv položaj pacijentkinje. Zloupotreba moći u takvom prostoru

može ostaviti dugotrajne posljedice po mntalno zdravlje, dovesti do nepovjerenja u

zdravstveni sistem i izbjegavanja zdravstvene zaštite. Komisija naglašava da zdravstvene

ustanovej moraju biti apsolutno bezbjedna sredina za sve pacijente, a naročito pacijentkinje,

a svaki ljekar osoba od nepokolebljivog stručnog i etičkog integriteta.

Komisija za etička pitanja i deontologiju Ljekarske komore Crne Gore:

 ističe da je svaki oblik seksualnog nasilja, seksualnog uznemiravanja ili

seksualizovanog ponašanja prema pacijentima apsolutno nedopustiv;

• najoštrije osuđuje svaki oblik rodno zasnovanog nasilja, posebno u kontekstu

ginekoloških pregleda;

• insistira na nultoj toleranciji na zloupotrebu profesionalne moći;

• poštuje presumpciju nevinosti, ali naglašava da su ovakvi navodi – ako se dokažu – za

svaku najstrožu osudu;

• razmatra prijavu ovog slučaja koja se odnosi na potencijalnu povredu Kodeksa

medicinske etike i deontologije, a po procjeni, mišljenje će dostaviti nadležnom

organu komore;

• garantuje da će preduzeti sve mjere u cilju zaštite prava pacijenata i integriteta

medicinske profesije.